Η κλιμάκωση των αμερικανικών κυρώσεων κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) έχει εντείνει τη συζήτηση για ενδεχόμενη ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού κανονισμού παρεμπόδισης (Blocking Statute), σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS) που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα.
Ο κανονισμός, ο οποίος θεσπίστηκε το 1996, αποσκοπεί στην προστασία φυσικών και νομικών προσώπων της ΕΕ από τις επιπτώσεις κυρώσεων τρίτων χωρών που εφαρμόζονται εξωεδαφικά. Απαγορεύει σε πρόσωπα και επιχειρήσεις της ΕΕ να συμμορφώνονται με τις κυρώσεις που περιλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής του, επιτρέπει την αναζήτηση αποζημίωσης για ζημίες που προκύπτουν από αυτές και ακυρώνει εντός της ΕΕ τις συνέπειες σχετικών αποφάσεων ξένων δικαστηρίων.
Σύμφωνα με την EPRS, επιχειρήσεις μπορούν να ζητήσουν εξαίρεση από την εφαρμογή του κανονισμού εφόσον αποδείξουν ότι η μη συμμόρφωση με τις κυρώσεις θα προκαλούσε σοβαρή ζημία στα συμφέροντά τους ή στα συμφέροντα της ΕΕ. Η ενεργοποίησή του έναντι συγκεκριμένων κυρώσεων γίνεται μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξης της Κομισιόν, με την οποία τροποποιείται το σχετικό παράρτημα του κανονισμού.
Δείτε επίσης:
- Ερντογάν: Στο σκαμνί του ΔΠΔ θέλει να τον δει ο Νετανιάχου - Διέταξε προσφυγή για το μακελειό των Κούρδων και τα εκατομμύρια στη Χαμάς
- Μαδούρο και σύζυγος στο εδώλιο για βασανιστήρια πολιτικών αντιπάλων - Αντιμέτωποι με 50 χρόνια φυλάκισης
- Τραμπ: Απομάκρυνε τη Ζακαράια από τον Λευκό Οίκο μόλις πέντε ημέρες μετά την ανάληψη καθηκόντων
Ο κανονισμός είχε θεσπιστεί αρχικά ως αντίδραση σε αμερικανικά μέτρα με εξωεδαφική εφαρμογή που αφορούσαν την Κούβα, το Ιράν και τη Λιβύη. Επανήλθε στο προσκήνιο το 2018, μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν και την επαναφορά αμερικανικών «δευτερογενών κυρώσεων». Τότε η Κομισιόν επικαιροποίησε το παράρτημα του κανονισμού, εντάσσοντας σε αυτό τις σχετικές αμερικανικές κυρώσεις.
Η EPRS σημειώνει ότι η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Επιχειρήσεις της ΕΕ που δραστηριοποιούνται ή έχουν οικονομικούς δεσμούς με τις ΗΠΑ μπορεί, όπως αναφέρεται, να βρίσκονται αντιμέτωπες αφενός με τον κίνδυνο αμερικανικών κυρώσεων και απώλειας πρόσβασης στην αμερικανική αγορά ή στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και αφετέρου με την απαγόρευση συμμόρφωσης προς τις συγκεκριμένες κυρώσεις βάσει του ευρωπαϊκού κανονισμού.
Οι περιπτώσεις εφαρμογής ή επίκλησης του κανονισμού ενώπιον δικαστηρίων των κρατών μελών παραμένουν περιορισμένες, ενώ, σύμφωνα με το σημείωμα, ζητήματα όπως η αναλογικότητα, η απόδειξη και τα διαθέσιμα ένδικα μέσα εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να αντιμετωπίζονται σε εθνικό επίπεδο. Η EPRS αναφέρει επίσης ότι η Κομισιόν είχε εξετάσει την τροποποίηση του κανονισμού, χωρίς να έχουν υπάρξει νεότερες εξελίξεις από το 2021.
Η συζήτηση έχει επανέλθει λόγω των κυρώσεων των ΗΠΑ κατά του ΔΠΔ. Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα, μετά τα εντάλματα σύλληψης που εξέδωσε το Δικαστήριο για τον Πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον πρώην Υπουργό Άμυνας, Γιοάβ Γκάλαντ, οι ΗΠΑ προχώρησαν από τον Φεβρουάριο του 2025 σε διαδοχικά μέτρα κατά του Δικαστηρίου και ανώτερων στελεχών του.
Στις 9 Οκτωβρίου 2026, σύμφωνα με την EPRS, οι κυρώσεις επεκτάθηκαν στο ΔΠΔ ως θεσμό, με μεταβατική περίοδο 180 ημερών. Τα μέτρα περιλαμβάνουν δέσμευση περιουσιακών στοιχείων του Δικαστηρίου στις ΗΠΑ ή υπό τον έλεγχο αμερικανικών προσώπων και απαγόρευση συναλλαγών Αμερικανών πολιτών ή οντοτήτων με το ΔΠΔ.
Η EPRS αναφέρει ότι τα μέτρα μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινή λειτουργία του Δικαστηρίου, καθώς μέρος των δραστηριοτήτων του εξαρτάται άμεσα ή έμμεσα από αμερικανικές επιχειρήσεις στους τομείς της τεχνολογίας και των πληρωμών. Προσθέτει ότι οι κυρώσεις μπορούν επίσης να ασκήσουν πίεση σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να διακόψουν την παροχή υπηρεσιών προς το ΔΠΔ υπό τον κίνδυνο αμερικανικών μέτρων.
Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ έχουν εκφράσει αντιδράσεις για την κλιμάκωση, ενώ, σύμφωνα με το σημείωμα, η Κομισιόν έχει δηλώσει ότι επιδιώκει διαπραγματευτική λύση, παραμένοντας έτοιμη να λάβει τα αναγκαία μέτρα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει, σε σειρά ψηφισμάτων το 2025 και το 2026, να τροποποιηθεί το παράρτημα του κανονισμού παρεμπόδισης ώστε να συμπεριληφθούν οι αμερικανικές κυρώσεις κατά του ΔΠΔ.
