Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Ένα «ΟΧΙ» που έγινε σύμβολο αντίστασης, θάρρους και αυταπάρνησης, με το ελληνικό ποδόσφαιρο να γράφει τις δικές του ξεχωριστές σελίδες μέσα στη δίνη του πολέμου.
Οι πρωταγωνιστές των γηπέδων άφησαν πίσω τους τις φανέλες, τα γκολ και τις εξέδρες, για να βρεθούν στα βουνά της Βορείου Ηπείρου και αργότερα στην Κατοχή. Κάποιοι πολέμησαν στην πρώτη γραμμή, άλλοι θυσιάστηκαν στον αγώνα κατά των κατακτητών, ενώ υπήρξαν και εκείνοι που μετέτρεψαν το ποδόσφαιρο σε πράξη αντίστασης.
Η τελευταία Κυριακή πριν από τον πόλεμο -Μπάλα λίγες ώρες πριν από το «ΟΧΙ»
Την Κυριακή 27 Οκτωβρίου 1940, λίγες μόλις ώρες πριν από το ιταλικό τελεσίγραφο που θα άλλαζε την πορεία της χώρας, το ποδόσφαιρο εξακολουθούσε να αποτελεί μέρος της καθημερινότητας των Ελλήνων. Στο πλαίσιο του Κυπέλλου Πόλεων, η Μικτή Αθηνών υποδέχθηκε τη Μικτή Βόλου στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, επικρατώντας με το εμφατικό 6-0.
Την ίδια ημέρα, η Μικτή Πειραιώς νίκησε τη Μικτή Πατρών με 3-1. Ήταν μια από τις τελευταίες ποδοσφαιρικές Κυριακές πριν η χώρα βρεθεί στη δίνη του πολέμου. Τα γήπεδα, που μέχρι τότε φιλοξενούσαν το πάθος για τη νίκη και τις ποδοσφαιρικές αντιπαραθέσεις, σύντομα θα έδιναν τη θέση τους στα πολεμικά μέτωπα.
Η επόμενη ημέρα έφερε την Ελλάδα αντιμέτωπη με την ιταλική εισβολή, ενώ η Πάτρα συγκαταλέχθηκε στις πόλεις που δέχθηκαν από νωρίς τα πλήγματα της ιταλικής αεροπορίας. Το ποδόσφαιρο περνούσε πλέον σε δεύτερη μοίρα, καθώς η χώρα καλούνταν να υπερασπιστεί την ελευθερία της.
Σπύρος Κοντούλης: Από τη φανέλα της ΑΕΚ στην Αντίσταση
Μία από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες της εποχής είναι εκείνη του Σπύρου Κοντούλη, του διεθνούς ποδοσφαιριστή της ΑΕΚ, ο οποίος είχε πανηγυρίσει την κατάκτηση των πρωταθλημάτων του 1939 και του 1940. Με την έναρξη του πολέμου, ο Κοντούλης βρέθηκε στο μέτωπο, συμμετέχοντας στις επιχειρήσεις στα βουνά της Βορείου Ηπείρου.
Όπως πολλοί Έλληνες της γενιάς του, κλήθηκε να αφήσει πίσω του την αθλητική του καριέρα και να βρεθεί στην πρώτη γραμμή της μάχης. Η δράση του, ωστόσο, δεν σταμάτησε με το τέλος των πολεμικών επιχειρήσεων. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, εντάχθηκε στην Αντίσταση, συνεχίζοντας τον αγώνα απέναντι στις δυνάμεις του Άξονα.
Τον Ιούνιο του 1944 συνελήφθη από τους Ναζί. Σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση της ζωής του, σκοτώθηκε στην προσπάθειά του να διαφύγει από το όχημα που τον μετέφερε προς το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου προοριζόταν να εκτελεστεί.
Μίμης Πιερράκος: Ο «Μπρακ» του Παναθηναϊκού που έπεσε ηρωικά στο Έπος του '40
Ο Μίμης Πιερράκος δεν ξεχώρισε μόνο για τις επιδόσεις του στα γήπεδα με τη φανέλα του Παναθηναϊκού, αλλά και για τη θυσία του στο μέτωπο του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Ο διεθνής ποδοσφαιριστής, γνωστός με το παρατσούκλι «Μπρακ», ήταν ένας από τους πρώτους αθλητές που έπεσαν μαχόμενοι τους Ιταλούς εισβολείς, έχοντας ζητήσει ο ίδιος να υπηρετήσει στην πρώτη γραμμή.
Στις 18 Νοεμβρίου 1940, ο Πιερράκος, ο οποίος υπηρετούσε ως ασυρματιστής, βρισκόταν στην περιοχή της Διποταμιάς, όταν η μονάδα του δέχθηκε πυρά από το ιταλικό πυροβολικό. Θραύσμα οβίδας τον χτύπησε στο δεξί μέρος του κεφαλιού, με αποτέλεσμα να χάσει ακαριαία τη ζωή του.
Μία ημέρα νωρίτερα, στις 17 Νοεμβρίου, είχε σκοτωθεί ο Γιώργος Βατίκης του ΠΑΟΚ, με τους δύο ποδοσφαιριστές να συγκαταλέγονται στους πρώτους πεσόντες αθλητές του πολέμου. Πριν αφήσει την τελευταία του πνοή στο μέτωπο, ο Πιερράκος είχε προλάβει να γράψει στον αδερφό του, περιγράφοντας, μεταξύ άλλων, τη σύλληψη ενός Ιταλού αλεξιπτωτιστή την ίδια ημέρα.
Η ποδοσφαιρική του διαδρομή είχε συνδεθεί άρρηκτα με τον Παναθηναϊκό, με τον οποίο κατέκτησε επτά πρωταθλήματα της ΕΠΣ Αθηνών, το Πανελλήνιο Πρωτάθλημα της περιόδου 1929-1930 και το Κύπελλο Ελλάδας του 1940. Παράλληλα, αγωνίστηκε για μία τριετία στην κυπριακή Ανόρθωση, αφήνοντας το δικό του αποτύπωμα και εκτός ελληνικών συνόρων.
Γιώργος Βατίκης: Ο 22χρονος του ΠΑΟΚ που έπεσε ηρωικά στο μέτωπο
Μόλις στα 22 του χρόνια, ο Γιώργος Βατίκης πέρασε στην ιστορία ως ένας από τους πρώτους Έλληνες αθλητές που έχασαν τη ζωή τους στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, αφήνοντας πίσω του μια συγκλονιστική ιστορία αυταπάρνησης. Ο αριστερός μπακ του ΠΑΟΚ εγκατέλειψε τα γήπεδα για να βρεθεί στην πρώτη γραμμή του μετώπου, όπου έμελλε να θυσιαστεί για την πατρίδα.
Ο Βατίκης είχε μόλις αποφοιτήσει από τη Σχολή Εφέδρων της Σύρου, όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος και αναχώρησε για το μέτωπο. Στις 17 Νοεμβρίου 1940, υπηρετώντας ως ανθυπασπιστής και διοικητής πυροβολαρχίας της μονάδας 573, ενίσχυσε το 27ο Σύνταγμα Κοζάνης στις σκληρές μάχες για την κατάληψη του υψώματος 1878, μιας στρατηγικής θέσης για την προέλαση προς την Κορυτσά.
Στη διάρκεια των επιχειρήσεων, ο νεαρός αξιωματικός κατάφερε να καταστρέψει δύο ιταλικές θέσεις άμυνας, τοποθετώντας το πυροβόλο του στην κορυφή του υψώματος. Παρέμεινε στη θέση του μέχρι τέλους, συνεχίζοντας να βάλλει κατά των Ιταλών, ακόμη και όταν η μάχη είχε γίνει εξαιρετικά σκληρή.
Ο ανθυπολοχαγός Κωνσταντίνος Κολόμβας τον εντόπισε νεκρό πάνω στο πυροβόλο του, με το στήθος του γεμάτο τραύματα από εχθρικά πυρά. Η αντίσταση της μονάδας του συνέβαλε στην προώθηση των ελληνικών δυνάμεων προς την Κορυτσά, ενώ η θυσία του Βατίκη έμεινε χαραγμένη στη μνήμη του ΠΑΟΚ και της ελληνικής αθλητικής ιστορίας.
Μετά τον πόλεμο, του απονεμήθηκε μεταθανατίως ο βαθμός του ανθυπολοχαγού, καθώς και το Αργυρούν Αριστείο Ανδρείας και το Δίπλωμα Ευγνωμοσύνης της Πατρίδας.
Νίκος Σωτηριάδης: Ο διεθνής του ΠΑΟΚ που δεν επέστρεψε από την Αλβανία
Ο Νίκος Σωτηριάδης υπήρξε μία ξεχωριστή μορφή στην ιστορία του ΠΑΟΚ, καθώς ήταν ο πρώτος ποδοσφαιριστής του συλλόγου που φόρεσε τη φανέλα της Εθνικής Ελλάδας, αγωνιζόμενος σε αυτήν πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Λίγα χρόνια αργότερα, η ποδοσφαιρική του διαδρομή διακόπηκε με τον πιο τραγικό τρόπο. Ο Σωτηριάδης βρέθηκε στο αλβανικό μέτωπο, όπου πολέμησε με τον βαθμό του λοχία στο 50ό Σύνταγμα Πεζικού.
Στις 28 Ιανουαρίου 1941, κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων στο ύψωμα της Τσέροβας, στην περιοχή της Κλεισούρας, συμμετείχε σε επίθεση Ελλήνων στρατιωτών με στόχο την κατάληψη ιταλικού πολυβολείου. Βγαίνοντας από το χαράκωμα μαζί με τους συμπολεμιστές του, βρέθηκε εκτεθειμένος στα εχθρικά πυρά.
Μια ριπή τον χτύπησε στο στήθος και έβαλε τέλος στη ζωή του. Ήταν μόλις 33 ετών. Ο Σωτηριάδης δεν επέστρεψε ποτέ στη Θεσσαλονίκη ούτε στα γήπεδα που τον είχαν αναδείξει. Έμεινε, όμως, στην ιστορία ως ένας από τους ανθρώπους του ΠΑΟΚ που θυσιάστηκαν στον πόλεμο, αφήνοντας πίσω τους μια βαριά παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Παναθηναϊκός και Ολυμπιακός στο ίδιο μέτωπο: Ο Αχιλλέας Γραμματικόπουλος και ο Μίμης Πιερράκος
Ο πόλεμος του 1940 έφερε κοντά ανθρώπους που μέχρι τότε συναντιούνταν ως αντίπαλοι στους αγωνιστικούς χώρους. Οι φανέλες και οι οπαδικές αντιπαλότητες πέρασαν σε δεύτερη μοίρα, καθώς το μέτωπο ένωσε ποδοσφαιριστές διαφορετικών συλλόγων κάτω από την ίδια σημαία.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αχιλλέα Γραμματικόπουλου, ενός από τους σπουδαιότερους τερματοφύλακες στην ιστορία του Ολυμπιακού, ο οποίος επιστρατεύτηκε και βρέθηκε στο μέτωπο μαζί με τον Μίμη Πιερράκο του Παναθηναϊκού.
Οι δύο ποδοσφαιριστές, που εκπροσωπούσαν δύο από τους μεγαλύτερους αντιπάλους του ελληνικού ποδοσφαίρου, κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν τις ίδιες πολεμικές συνθήκες. Ο Γραμματικόπουλος κατάφερε να επιβιώσει, ενώ ο Πιερράκος σκοτώθηκε στις 18 Νοεμβρίου 1940, στην περιοχή της Διποταμιάς, από ιταλικά πυρά.
Η παρουσία του Γραμματικόπουλου στο μέτωπο δεν ήταν μεμονωμένη περίπτωση για τον Ολυμπιακό. Ανάμεσα στους ποδοσφαιριστές του συλλόγου που συμμετείχαν στον πόλεμο συγκαταλέγονταν, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, ο Γιάννης Βάζος, οι Λεωνίδας και Στέλιος Ανδριανόπουλος, ο Θεολόγος Συμεωνίδης και άλλοι αθλητές της εποχής.
ΑΕΚ: Οι 34 αθλητές που άφησαν τα γήπεδα για το μέτωπο
Η ΑΕΚ βρισκόταν στην κορυφή του ελληνικού ποδοσφαίρου λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου. Με το νταμπλ του 1939 και την κατάκτηση του πρωταθλήματος το 1940, η Ένωση διέθετε μια από τις ισχυρότερες ομάδες της εποχής και είχε δημιουργήσει μια γενιά ποδοσφαιριστών που άφησε το στίγμα της στον ελληνικό αθλητισμό.
Η κήρυξη του πολέμου, ωστόσο, ανέτρεψε τα πάντα. Οι ποδοσφαιρικές διοργανώσεις πέρασαν σε δεύτερη μοίρα και πολλοί από τους πρωταγωνιστές των επιτυχιών της ΑΕΚ κλήθηκαν να υπηρετήσουν την πατρίδα.
Συνολικά, 34 αθλητές της «Ένωσης» βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του μετώπου, στην περιοχή του Τεπελενίου και ευρύτερα στις πολεμικές επιχειρήσεις της Αλβανίας. Ανάμεσά τους αναφέρονται οι Παπαδόπουλος, Δαϊσπάγκος, Τζαννετής, Σέλτζικας, Ρίμπας, Παυλής, Σκλαβούνος, Κουτσουλιέρης, Τσιραλίδης και Σπυρίδης.
Το φιλικό ΑΕΚ - Παναθηναϊκός που έγινε πράξη αντίστασης στην Κατοχή
Αν το μέτωπο του 1940 ανέδειξε την αυταπάρνηση των Ελλήνων ποδοσφαιριστών, η περίοδος της Κατοχής έφερε στο προσκήνιο μια διαφορετική μορφή αγώνα, εκείνη της συλλογικής αντίστασης. Την άνοιξη του 1942, σε μια Αθήνα που δοκιμαζόταν από την πείνα και τις κακουχίες, ποδοσφαιριστές της ΑΕΚ και του Παναθηναϊκού αποφάσισαν να διοργανώσουν φιλικό αγώνα στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.
Σκοπός ήταν τα έσοδα να διατεθούν για την ενίσχυση των ασθενών του νοσοκομείου «Σωτηρία». Η πρωτοβουλία, ωστόσο, προσέκρουσε στις παρεμβάσεις των κατοχικών αρχών, οι οποίες επιχείρησαν να επιβάλουν Αυστριακό διαιτητή και να ελέγξουν τις εισπράξεις της αναμέτρησης.
Η απάντηση των ποδοσφαιριστών ήταν άμεση. Με πρωταγωνιστές τους Κρητικούς της ΑΕΚ και του Παναθηναϊκού, οι παίκτες αρνήθηκαν να αγωνιστούν υπό αυτούς τους όρους. Αντί να μπουν στον αγωνιστικό χώρο, ανέβηκαν στις εξέδρες και ενημέρωσαν τους περίπου 15.000 φιλάθλους για όσα είχαν συμβεί.
Αυτό που προοριζόταν να είναι ένα φιλικό παιχνίδι μετατράπηκε σε μια αυθόρμητη εκδήλωση διαμαρτυρίας απέναντι στους κατακτητές. Οι φίλαθλοι ενώθηκαν με τους ποδοσφαιριστές, δίνοντας στη συγκεκριμένη κινητοποίηση χαρακτήρα μαζικής αντικατοχικής διαδήλωσης.
Η 28η Οκτωβρίου και το ποδόσφαιρο που δεν «λύγισε»
Το ελληνικό ποδόσφαιρο της εποχής δεν έμεινε ανεπηρέαστο από τον πόλεμο. Αντίθετα, οι άνθρωποί του βρέθηκαν στην καρδιά των ιστορικών γεγονότων, βιώνοντας τις ίδιες δοκιμασίες με ολόκληρο τον ελληνικό λαό.
Οι αγώνες της τελευταίας Κυριακής, η θυσία του Σπύρου Κοντούλη, ο θάνατος ποδοσφαιριστών στο μέτωπο και η κινητοποίηση στη Λεωφόρο κατά τη διάρκεια της Κατοχής συνθέτουν ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της αθλητικής ιστορίας της χώρας.
Πίσω από τις φανέλες των συλλόγων υπήρχαν άνθρωποι που κλήθηκαν να πάρουν αποφάσεις πολύ μεγαλύτερες από ένα αποτέλεσμα στο γήπεδο. Άνθρωποι που πολέμησαν, αντιστάθηκαν και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θυσιάστηκαν.
Πηγή: iefimerida.gr
