Σκαλισμένες κολοκύθες, τρομακτικές στολές, γλυκά και θεματικά πάρτι επιστρέφουν καθώς πλησιάζει το Halloween. Η γιορτή πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 31 Οκτωβρίου, με τη φετινή ημερομηνία να πέφτει Σάββατο, δημιουργώντας πρόσφορο έδαφος για περισσότερες εκδηλώσεις και βραδιές διασκέδασης.
Στην Ελλάδα, παρότι δεν αποτελεί επίσημη γιορτή, η παρουσία του Halloween έχει ενισχυθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Οι βιτρίνες γεμίζουν κολοκύθες και είδη μεταμφίεσης, χώροι διασκέδασης οργανώνουν θεματικά πάρτι, ενώ η ιδιαίτερη αισθητική του κυριαρχεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και εμφανίζεται σε σειρές, ταινίες και ευρύτερα στην ποπ κουλτούρα.
Πίσω από τη σημερινή εμπορική του μορφή, ωστόσο, κρύβονται παραδόσεις και ιστορίες πολλών αιώνων.
Οι κελτικές ρίζες και η ονομασία Halloween
Η ιστορία του Halloween συνδέεται με την αρχαία κελτική γιορτή Samhain, η ονομασία της οποίας στα παλιά ιρλανδικά σημαίνει «τέλος του καλοκαιριού». Η γιορτή σηματοδοτούσε την ολοκλήρωση της περιόδου της συγκομιδής και την είσοδο στον χειμώνα.
Η μετάβαση αυτή συνδεόταν με τον κύκλο της ζωής και του θανάτου. Σύμφωνα με τις παραδόσεις, εκείνη την εποχή τα σύνορα ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και στον κόσμο των νεκρών γίνονταν λιγότερο διακριτά.
Οι άνθρωποι άναβαν φωτιές και φορούσαν μεταμφιέσεις, πιστεύοντας ότι έτσι μπορούσαν να προστατευθούν από τα πνεύματα. Αργότερα, τα παλαιότερα έθιμα συνδυάστηκαν με χριστιανικές παραδόσεις.
Η 1η Νοεμβρίου καθιερώθηκε ως ημέρα των Αγίων Πάντων και η παραμονή της ονομάστηκε «All Hallows’ Eve». Από αυτή τη φράση προέκυψε σταδιακά η λέξη Halloween.
Με την πάροδο του χρόνου, θρησκευτικές, λαϊκές και εποχικές συνήθειες διαμόρφωσαν τη γιορτή όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου τη συγκαταλέγει στις δημοφιλέστερες γιορτές των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ πλέον έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον κόσμο.
Οι πρώτες φωτισμένες «κολοκύθες» ήταν γογγύλια
Οι κολοκύθες με τα σκαλισμένα πρόσωπα και το φως στο εσωτερικό τους, γνωστές ως «jack-o’-lanterns», είναι από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα του Halloween. Η παράδοση, όμως, ξεκίνησε με άλλα λαχανικά.
Στην Ιρλανδία, οι κάτοικοι σκάλιζαν κυρίως γογγύλια και τοποθετούσαν μέσα τους φως. Το έθιμο συνδέεται με τον λαϊκό θρύλο του «Stingy Jack», ενός άνδρα που κατάφερε να ξεγελάσει επανειλημμένα τον Διάβολο.
Σύμφωνα με την ιστορία, μετά τον θάνατό του ο Jack καταδικάστηκε να περιπλανιέται, κρατώντας ένα αναμμένο κάρβουνο μέσα σε σκαλισμένο γογγύλι.
Οι Ιρλανδοί μετανάστες μετέφεραν την παράδοση στις ΗΠΑ, όπου οι κολοκύθες ήταν πιο άφθονες και ευκολότερες στο σκάλισμα. Έτσι, η πορτοκαλί κολοκύθα με το τρομακτικό πρόσωπο καθιερώθηκε σταδιακά ως παγκόσμιο σύμβολο της γιορτής.
Πώς προέκυψε το «trick or treat»
Παιδιά με στολές που χτυπούν πόρτες και ζητούν γλυκά: το «trick or treat» αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του Halloween, αν και η ακριβής προέλευσή του δεν είναι απολύτως σαφής.
Μία θεωρία το συνδέει με παλαιότερες κελτικές πρακτικές, κατά τις οποίες αφήνονταν τρόφιμα για τα πνεύματα. Μια άλλη παραπέμπει στο σκωτσέζικο «guising», όπου μεταμφιεσμένοι επισκέπτονταν σπίτια και λάμβαναν τρόφιμα ή άλλα κεράσματα.
Υπάρχει ακόμη σύνδεση με το μεσαιωνικό «souling»: άνθρωποι που ζούσαν σε φτώχεια πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και έπαιρναν τρόφιμα, προσφέροντας ως αντάλλαγμα προσευχές για τους νεκρούς.
Στη σύγχρονη μορφή του, το έθιμο έχει ταυτιστεί ιδιαίτερα με το αμερικανικό Halloween. Εκατομμύρια παιδιά βγαίνουν στους δρόμους με σακούλες ή κουβάδες, συγκεντρώνοντας τα γλυκά τους.
Πορτοκαλί και μαύρο: Τα χρώματα με τον δικό τους συμβολισμό
Ο χαρακτηριστικός χρωματικός συνδυασμός του Halloween παραπέμπει τόσο στην εποχή όσο και στις παλαιότερες δοξασίες της γιορτής.
Το πορτοκαλί συμβολίζει το φθινόπωρο, τη συγκομιδή και τις κολοκύθες. Το μαύρο συνδέεται με τη νύχτα, το σκοτάδι και τον θάνατο. Σύμφωνα με τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, ο συνδυασμός έχει επίσης δεσμούς με τις παραδόσεις του Samhain.
Σταδιακά, μάγισσες, φαντάσματα, νυχτερίδες, μαύρες γάτες και σκελετοί ενσωματώθηκαν στην εικόνα της γιορτής, αποτελώντας σήμερα βασικά στοιχεία της εμπορικής της ταυτότητας.
Από την προστασία από τα πνεύματα στις στολές της ποπ κουλτούρας
Οι μεταμφιέσεις έχουν και αυτές βαθιές ρίζες. Σύμφωνα με τις παλαιότερες λαϊκές δοξασίες, οι άνθρωποι φορούσαν στολές για να μπερδέψουν ή να απομακρύνουν τα πνεύματα.
Με το πέρασμα των χρόνων, η συνήθεια έχασε τη θρησκευτική και υπερφυσική της διάσταση και εξελίχθηκε σε μέσο ψυχαγωγίας.
Σήμερα, οι επιλογές δεν περιορίζονται σε τρομακτικές φιγούρες. Ήρωες ταινιών, υπερήρωες, διασημότητες και χαρακτήρες της ποπ κουλτούρας βρίσκονται κάθε χρόνο ανάμεσα στις δημοφιλέστερες μεταμφιέσεις.
Συχνά το Halloween συγχέεται με το μεξικανικό Día de Muertos, ωστόσο πρόκειται για διαφορετικές παραδόσεις.
Το Día de Muertos έχει βαθιές ρίζες στις παραδόσεις των ιθαγενών πληθυσμών του Μεξικού και αργότερα συνδυάστηκε με τις καθολικές γιορτές των Αγίων Πάντων και των Ψυχών. Πρόκειται περισσότερο για έναν εορτασμό της μνήμης των νεκρών και των προγόνων, με οικογένειες να δημιουργούν βωμούς και να τιμούν αγαπημένα πρόσωπα που έχουν φύγει από τη ζωή.
Το Halloween, αντίθετα, έχει εξελιχθεί κυρίως σε μια κοσμική γιορτή με έμφαση στις μεταμφιέσεις, τα γλυκά, τις ιστορίες τρόμου και τη διασκέδαση.
Από ένα αρχαίο φθινοπωρινό έθιμο, λοιπόν, το Halloween έχει μετατραπεί σε παγκόσμιο πολιτιστικό και εμπορικό φαινόμενο. Και φέτος, με την 31η Οκτωβρίου να πέφτει Σάββατο, όλα δείχνουν ότι οι κολοκύθες, οι μεταμφιέσεις και τα Halloween parties θα έχουν ακόμη πιο έντονη παρουσία.
Πηγή: economistas.gr
