Έχετε φύγει από το σπίτι, έχετε περπατήσει μερικά μέτρα και ξαφνικά μια σκέψη σάς σταματά: «Κλείδωσα την πόρτα;». Προσπαθείτε να ανακαλέσετε τη στιγμή που γυρίσατε το κλειδί, αλλά η εικόνα δεν έρχεται. Και κάπως έτσι επιστρέφετε για να ελέγξετε.
Είναι μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση και, από μόνη της, δεν σημαίνει ότι υπάρχει πρόβλημα μνήμης, ούτε αποτελεί ένδειξη κάποιας ψυχολογικής διαταραχής. Η εξήγηση μπορεί να βρίσκεται σε κάτι πολύ πιο απλό, όπως στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος καταγράφει τις κινήσεις που κάνουμε σχεδόν αυτόματα.
Γιατί δεν θυμόμαστε αν κλειδώσαμε
Το κλείδωμα της πόρτας είναι συνήθως μία από τις πολλές κινήσεις που κάνουμε φεύγοντας από το σπίτι. Παίρνουμε τσάντα, κινητό και κλειδιά, σκεφτόμαστε πού πρέπει να πάμε, ίσως απαντάμε σε ένα μήνυμα ή μιλάμε στο τηλέφωνο.
Όταν η προσοχή μας δεν είναι εστιασμένη σε αυτό που κάνουμε, η συγκεκριμένη στιγμή μπορεί να μη «γραφτεί» στη μνήμη με αρκετή σαφήνεια. Έτσι, λίγα λεπτά αργότερα, δυσκολευόμαστε να ανακαλέσουμε εάν πράγματι γυρίσαμε το κλειδί. Η απουσία μιας καθαρής ανάμνησης, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν κλειδώσαμε.
Ένας δεύτερος έλεγχος μπορεί επίσης να προκύψει επειδή εκείνη την ημέρα διακόπηκε η συνηθισμένη μας ρουτίνα, συνέβη κάτι απρόοπτο ή υπάρχει ένας πραγματικός λόγος ανησυχίας, για παράδειγμα, μια κλειδαριά που δεν λειτουργεί καλά.
Πότε ο έλεγχος γίνεται ανάγκη για απόλυτη βεβαιότητα;
Αν και η ανάγκη να προστατεύσουμε το σπίτι μας ή ο φόβος μήπως ξεχάσαμε κάτι μπορούν να μας κάνουν πιο σχολαστικούς, ο επανέλεγχος δεν αποτελεί απόδειξη μεγαλύτερου αισθήματος ευθύνης, υψηλότερης νοημοσύνης ή ιδιαίτερης ικανότητας να εντοπίζουμε λάθη. Πιο απλά, δεν μπορούμε να εξαγάγουμε συμπεράσματα για την προσωπικότητα ή την ψυχική κατάσταση κάποιου από μία και μόνο καθημερινή συνήθεια. Το σημαντικό δεν είναι τόσο αν κάποιος γύρισε μία φορά για να ελέγξει την πόρτα, αλλά τι συμβαίνει αφού την ελέγξει.
Το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ (NIMH) επισημαίνει ότι δεν αποτελεί κάθε επαναλαμβανόμενη συνήθεια καταναγκασμό. Στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), οι ιδεοληψίες και οι καταναγκαστικές συμπεριφορές μπορεί να καταλαμβάνουν σημαντικό χρόνο, να προκαλούν έντονη δυσφορία και να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινή ζωή.
Επομένως, ο αριθμός των ελέγχων από μόνος του δεν αρκεί για οποιαδήποτε διάγνωση. Αυτό που εξετάζεται είναι το πλαίσιο, η ένταση της ανάγκης, η δυσκολία διακοπής της συμπεριφοράς και ο αντίκτυπός της στην καθημερινότητα.
Τα σημάδια που αξίζουν προσοχή
Η εικόνα αλλάζει όταν κάποιος επιστρέφει πολλές φορές στην ίδια πόρτα, αργεί συστηματικά στις υποχρεώσεις του επειδή δεν μπορεί να σταματήσει τον έλεγχο ή εξακολουθεί να αισθάνεται έντονο άγχος ακόμη και αφού έχει επιβεβαιώσει ότι κλείδωσε.
Το ίδιο ισχύει όταν χρειάζεται συνεχώς τη διαβεβαίωση κάποιου άλλου ότι όλα είναι ασφαλή, αποφεύγει να φύγει από το σπίτι εξαιτίας αυτής της αμφιβολίας ή διαπιστώνει ότι οι έλεγχοι καταλαμβάνουν ολοένα περισσότερο χρόνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει να διερευνηθεί τι βρίσκεται πίσω από τη συμπεριφορά.
Για τους περισσότερους, πάντως, εκείνη η ξαφνική σκέψη «μήπως δεν κλείδωσα;» μπορεί να είναι απλώς το αποτέλεσμα μιας βιαστικής εξόδου και μιας στιγμής αφηρημάδας. Το κρίσιμο δεν είναι ο περιστασιακός δεύτερος έλεγχος, αλλά εάν η ανάγκη για βεβαιότητα αρχίζει να ελέγχει την καθημερινότητά μας.
Πηγή: ygeiamou.gr
